Za granicą i zagranicą

Pytanie: Kiedy używać powinniśmy wyrażenia za granicą, a kiedy słowa zagranicą?

Prof. Urszula Sokólska: W polszczyźnie istnieją dwa odrębne wyrazy: zagranica, czyli ‘kraje leżące poza granicami danego państwa’ oraz granica ‘linia podziału, linia zamykająca pewien określony obszar’. Powiemy zatem: wrócić z zagranicy, tzn. ‘wrócić z obcego kraju, leżącego poza granicami Polski’; mieć dobre kontakty z zagranicą ‘mieć dobre kontakty z obcymi krajami’. Wyjeżdżamy jednak  za granicę, pracujemy za granicą, czyli ‘za linią graniczną jakiegoś państwa’.

Skrót od „przestępstwo”

Pytanie: W dokumentach policyjnych często pojawia się skrót „p-two”, utworzony od rzeczownika przestępstwo. Czy taki mechanizm skracania jest prawidłowy? Czy zawsze można skrócić przez połączenie myślnikiem liter: pierwszej i trzech ostatnich?P-two można równie dobrze można odszyfrować jako pieniactwo, pierwszeństwo czy państwo.

Prof. Urszula Sokólska: Taki skrót polszczyźnie ogólnej nie jest znany. To niewątpliwy element środowiskowy, zapewne składnik żargonu zawodowego.

Samoobsługowa myjnia dla psów

Pytanie: W ostatnim czasie coraz częściej słyszymy o Samoobsługowych myjniach dla psów. Czy nazwę można uznać za poprawną?

Prof. Urszula Sokólska: Samoobsługowa myjnia dla psów budzi we mnie dość dziwne skojarzenia. Samoobsługa to obsługiwanie samego siebie, np. w sklepach, w barach, w środkach lokomocji miejskiej. Przyzwyczailiśmy się już do samoobsługowych sklepów, aptek, kas, stacji paliw, również myjni samochodowych. W omawianym połączeniu dodatkowe wątpliwości pojawiają się w związku z nietypowym użyciem wyrazu myjnia, utrwalonym w polszczyźnie w znaczeniu ‘pomieszczenie, w którym znajdują się urządzenia do mycia samochodów, wagonów, pojemników’, a więc przedmiotów, nie zaś istot żywych. Trzeba jednak przyznać, że nazwy instytucji, zakładów pracy czy zakładów usługowych są tworzone w sposób dość dowolny, co istotne – nie zawsze zgodny z obowiązującymi w języku zasadami. Często w takich sytuacjach chodzi o grę językową, a w konsekwencji o sprowokowanie potencjalnych klientów do ściśle ukierunkowanych zachowań. Jeśli pomysłodawcom nazwy chodziło o prowokację i zachętę do korzystania z usług firmy, to rzeczywiście – udało się im. Samoobsługowe myjnie dla psów „wyrastają” w całym kraju niczym przysłowiowe grzyby po deszczu. I choć pod względem formalno-językowym nazwa nadal wywołuje kontrowersje, to osób korzystających z tych ośrodków jest coraz więcej. Niewykluczone, że z czasem i sama nazwa uzyska akceptację.

Tylko się ogarnę

Pytanie: W ostatnim czasie obserwuję modę na słowa ogarnąć//ogarnąć się. Tylko w jednym odcinku popularnego serialu usłyszałam: ogarnij pokój, ogarnę śniadanie, ogarnijcie się do szkoły, nie zdążyłam ogarnąć dokumentów, tylko ogarnę się trochę i schodzę do samochodu, on ogarnia potrzeby, on ogarnia kontakty, on ogarnia całość, muszę ogarnąć mieszkanie. Wypowiedzi wydały się mi pretensjonalne i nieco denerwujące. Dźwięczały jak natrętna mucha. A może jestem przewrażliwiona?

Prof. Urszula Sokólska: Nie, nie jest Pani przewrażliwiona. Słowo ogarnąć w Uniwersalnym słowniku języka polskiego pod red. Stanisława Dubisza notowane jest z kwalifikatorem książkowe w znaczeniach: 1.‘ująć (ujmować) w ramiona, opasać (opasywać) ramionami, otoczyć (otaczać) rękami; objąć (obejmować)’, np.: „Ogarnął go mocnym uściskiem”, „Ogarnąć kogoś ramionami”, „Ogarniać ręką świecę”; jako frazeologiczne: „Ogarnąć kogoś, coś spojrzeniem, wzrokiem”; 2. ‘otoczyć (otaczać) ze wszystkich stron; spowić (spowijać)’, np.: „Ogarnęła ich cisza”, „Ogarnęły ich ciemności”; 3. ‘objąć (obejmować) swoim zasięgiem, rozszerzyć się (rozszerzać się), rozprzestrzenić się (rozprzestrzeniać się) na coś’, np.: „Epidemia ogarnęła cały kraj”, „Pożar ogarnia cały budynek”; 4. ‘o uczuciach, wrażeniach, stanach psychicznych i fizycznych: opanować (opanowywać), przeniknąć (przenikać)’, np.: „Tłum ogarnięty paniką, przerażeniem”, „Ogarnia kogoś zmęczenie, senność, niepokój, zdumienie, złość, radość, uniesienie”; 5. ‘pojąć (pojmować), zrozumieć (rozumieć), poznać (poznawać), uzmysłowić (uzmysławiać) sobie coś, zdać (zdawać) sobie z czegoś sprawę; objąć (obejmować)’, np.: „Nie mógł ogarnąć całego problemu”, „Ogarniać coś rozumem, myślą”, „Ogarnąć przeszłość pamięcią”. Jako potoczne USJP notuje w znaczeniu ‘niezbyt dokładnie posprzątać, oczyścić, uporządkować’, np.: „Ogarnąć mieszkanie, chałupę”, „Ogarnąć na sobie ubranie”.

I właśnie to potoczne użycie we współczesnej polszczyźnie szerzy się w sposób niepokojący. To w zasadzie „słowo wytrych” o niesprecyzowanym znaczeniu, zastępujące wiele innych czasowników. Zwróćmy uwagę choćby na niektóre z przytoczonych przez Panią przykładów, które – w zależności sytuacji – mogą nieść ze sobą różne treści, np.: ogarnąć pokój, mieszkanie w najnowszej polszczyźnie występuje nie tylko w znaczeniu ‘posprzątać pokój, mieszkanie’, ale również ‘wynająć pokój, mieszkanie ’;ogarnąć śniadanie to ‘przygotować śniadanie, np. dzieciom’, ‘zrobić zakupy na śniadanie’, ale też ‘zjeść coś szybko na śniadanie’; ogarnąć się do szkoły to ‘stosownie ubrać się przed wyjściem do szkoły’, ‘przygotować zeszyty i książki’, ‘odrobić pracę domową ’;ogarnąć dokumenty ‘przeczytać dokładnie dokumenty’, ‘uporządkować dokumenty według jakiegoś systemu’, ‘przygotować stosowne dokumenty np. przed jakąś rozmową ’;ogarnąć potrzeby ‘sprostać czemuś’, ‘zrobić listę potrzeb’; ogarnąć kontakty ‘przygotować listę adresatów’, ‘zadbać o zdobycie nowych kontaktów’; ogarnąć włosy ‘przeczesać włosy’, ‘pójść do fryzjera’, ‘ufarbować włosy’; ogarnąć się‘ ubrać się stosownie’, ‘przygotować się na coś’, ‘uspokoić się’, ‘przygotować się do egzaminu’. Ogarniam i nie ogarniam mogą znaczyć odpowiednio ‘rozumiem i nie rozumiem’, ‘pojmuję i nie pojmuję’, ‘akceptuję i nie akceptuję’ itp. To zaledwie nieliczne ze znaczeń, które udało się mi wyłowić z codziennych wypowiedzi nie tylko młodzieży, ale również ludzi dojrzałych. I choć walka z tym manierycznym przejawem lenistwa językowego zdaje się być walką z wiatrakami, to na pewno każdy świadomy użytkownik języka powinien zadać sobie pytanie: czy wolno tak zubażać naszą piękną polszczyznę-ojczyznę?  A może jednak warto podjąć nieco więcej wysiłku, by formułować wypowiedzi niebudzące wątpliwości interpretacyjnych.

kocaeli escort bayan bandirma escort bayan pornolar olgun pornolar instagram begeni hilesi