Myk, myk

Pytanie: We wszelkich dyktandach konkursowych wyrażenie myk, myk pisane jest bez myślnika, co według mnie kłóci się z regułą, mówiącą, że stosujemy łącznik w parach wyrazów podobnie brzmiących występujących razem, mających charakter zestawień równorzędnych. Proszę o rozwianie moich wątpliwości.

Prof. Urszula Sokólska: Zapis myk, myk zgodny jest z normą ortograficzną polszczyzny, gdyż konstrukcja ta odnosi się do czynności składającej się z dwóch odrębnych, łatwo wyodrębniających się momentów wskazywanej czynności: najpierw jeden myk, potem drugi myk. Podobnie zapisujemy wyrażenia hau, hau (hau i hau); hop, hop (hop i hop); kap, kap (kapkap); kic, kic (kic i kic); miau, miau (miau i miau); mig, mig (mig i mig); puk, puk (puk i puk); smyk, smyk (smyk i smyk); stuk, stuk (stuk i stuk) itp.Z łącznikiem, zwanym również dywizem (nie: myślnikiem), piszemy te połączenia, których podobnie brzmiące człony składają się na nazwę jednego stanu, jednej czynności bądź jakiegokolwiek innego desygnatu traktowanego jako nierozłączna całość. Wyrażenia te mają charakter sfrazeologizowany, stąd ich znaczenia nie da się wyprowadzić z sumy znaczeń elementów składających się na połączenie, np. tuż-tuż oznacza ‘blisko’ (a nie: tuż  i tuż);  hokus-pokus to ‘wykrzyknik używany jako czarodziejskie zaklęcie’ (a nie: hokus i pokus); figle-migle to ‘psoty, żarty’ (a nie: figle i migle); esy-floresy to ‘zawijasy, nieregularne, zygzakowate linie, tworzące fragmenty ornamentów, desenie’ (a nie: esyfloresy).

Kraków Plaszów

Pytanie: Jak piszemy nazwy miejscowości:  Kraków-Płaszów/ Kraków Płaszów, Busko-Zdrój / Busko Zdrój (tu podobnie, Słownik PWN i Ogólnopolskie Dyktando mają sprzeczne wersje).

Prof. Urszula Sokólska: W „Nowym słowniku ortograficznym PWN” pod red. E. Polańskiego odnajdujemy informację, że nazwy typu Kraków Płaszów, Katowice Bogucice, Wrocław Nowy Dwór i Busko Zdrój piszemy bez łącznika, gdyż stosunek obu członów jest znaczeniowo nierównorzędny. Zasada ta nie miała jednak oparcia w przepisach prawnych, wzbudzała też wiele kontrowersji ze względu na brak jednoznacznych kryteriów wyznaczania wspomnianej równorzędności bądź nierównorzędności (nazwy czy miejscowości?). Dziś w tej kwestii obowiązuje UCHWAŁA ORTOGRAFICZNA NR 11 RADY JĘZYKA POLSKIEGO W SPRAWIE UŻYCIA ŁĄCZNIKA W WIELOCZŁONOWYCH NAZWACH MIEJSCOWYCH (PRZYJĘTA NA XVII POSIEDZENIU PLENARNYM DN. 7 V 2004 r.). Zasada ta mówi: „Z łącznikiem piszemy nazwy miejscowości, jeśli są złożone z dwóch lub więcej członów, które wspólnie identyfikują jednostkę administracyjną lub geograficzną, a więc miejscowość lub jej część, np. dzielnicę: Bielsko-Biała, Busko-Zdrój, Ceków-Kolonia, Krynica-Zdrój, Rutka-TartakBielsko-Biała-Lipnik, Warszawa-Śródmieście, Warszawa-Praga-Północ, Warszawa-Okęcie. Bez łącznika piszemy nazwy miejscowe, w których jeden z członów nazwy miejscowej (przymiotnik) pozostaje w związku zgody z głównym członem nazwy (rzeczownikiem), np.: Dąbrówka Nowa, Nowy Sącz, Przewóz Stary,  Łęgonice Małe, a także wtedy, kiedy pierwszym członem nazwy są wyrazy: Kolonia, Osada, Osiedle, np.: Kolonia Ostrów (jak Kolonia Ostrowska), Kolonia Wronów (jak Kolonia Wronowska), Osiedle Wilga, Osada Konin, Osada Leśna”.

Półdarmo czy pół darmo?

Pytanie: Jak piszemy słowo/a: pół darmo/ półdarmo? W Słowniku PWN napisano, że jest to wyjątek pisany rozdzielnie, jednak na stronie internetowej Ogólnopolskiego Dyktanda z Języka Polskiego podano jako poprawną wersję łączną).

Prof. Urszula Sokólska: Pisownię półdarmo zamiast pół darmo wprowadzono w 1971 roku, zgodnie z zasadą, że złożenia pół + przysłówek piszemy łącznie, np.: półdarmo, półgłośno, półlegalnie, półnago, półoficjalnie, półprzytomnie, półżywo. W niektórych kontekstach dopuszczalna jest i dziś pisownia rozłączna, np. „ma to pół darmo, pół za pieniądze”.

Cząstka "niby" + rzeczownik

Pytanie: Jak należy pisać cząstkę niby z rzeczownikami?

Prof. Urszula Sokólska: „Uniwersalny słownik języka polskiego” pod red. Stanisława Dubisza podaje, że niby- to pierwszy człon wyrazów złożonych (zwykle rzeczowników i przymiotników), osłabiający dosłowność ich znaczenia, nadający im odcień pozorności, udawania, podobieństwa itp. Pisownia cząstki niby- z innymi wyrazami zależy od jej funkcji:
    1) W wyrazach tworzonych doraźnie dla potrzeb określonego tekstu cząstkę niby- z innymi słowami piszemy z łącznikiem, np. niby-poeta, niby-gotyk, niby-Polak;
    2) W terminach naukowych (najczęściej biologicznych) cząstkę niby- z innymi słowami piszemy łącznie, np. nibygwiazda, nibyjagoda, nibykwiat, nibynóżka;
    3) Jeśli cząstka niby używana jest w konstrukcjach porównawczych, oznaczających wzorzec lub wyrażających relację podobieństwa to należy pisać ją rozłącznie z innymi wyrazami, np.: „Był dla nas niby ojciec (nie: niby ojcem)”; „Pomiaukiwała niby kotek”; „Był wysoki niby brzoza”, „Drucik cienki niby włos”.

kocaeli escort bayan bandirma escort bayan pornolar olgun pornolar instagram begeni hilesi