Mężczyźni biegli, ale konie biegły

Pytanie: Zwracam się do Pani z prośbą o wyjaśnienie następującej kwestii gramatycznej: dlaczego przy rzeczownikach rodzaju żeńskiego i nijakiego w liczbie mnogiej stosujemy czasowniki:były, szły robiły, a nie: byli, szli, robili? Dlaczego pytamy jakie? A nie: jacy?

Mieszkam od wielu lat w Niemczech, tu także odbyłam studia. Mój były profesor postanowił uczyć się na emeryturze języka polskiego i zwraca się do mnie o pomoc w kwestiach gramatycznych. Wprawdzie nadal posługuję się poprawną polszczyzną, ale od matury upłynęło już bardzo wiele lat i pewnych kwestii gramatycznych nie potrafię dokładnie wyłożyć, choć wiem, które użycie jest poprawne, np. dni były, a nie:dni byli.

Prof. Urszula Sokólska: Chodzi tu o prostą zasadę. Otóż polszczyźnie w liczbie pojedynczej występują trzy rodzaje: męski, żeński i nijaki. Dotyczy to zarówno rzeczowników, jak i czasowników, przymiotników oraz zaimków oraz niektórych liczebników (np. porządkowych). Stąd:

- Piękny koń biegł przez łąkę; Rasowy pies szczekał w ogrodzie; Przystojny mężczyzna uśmiechał się przyjaźnie; Znakomity aktor znów zachwycił widzów; Dzień był piękny i słoneczny;

- Piękna kobieta uśmiechała się do nas; Ulicą szła wysoka dziewczyna; Zielona sukienka wisiała w szafie; Na polanie wyrosła piękna lipa; Noc była pogodna i mroźna;

- Małe dziecko głośno płakało;Łaciate cielę brykało po pastwisku itp.

W liczbie mnogiej mamy dwa rodzaje: męskoosobowy i niemęskoosobowy.
Do rodzaju męskoosobowego należą rzeczowniki, które – najprościej mówiąc – wskazują tylko osoby płci męskiej (podkreślam – OSOBY PŁCI MĘSKIEJ), np.: chłopcy, mężczyźni, żołnierze, rycerze, adwokaci, pisarze, aktorzy, mężczyźni itp.

Do rodzaju niemęskoosobowego należą rzeczowniki wskazujące wszystkie inne istoty żywe, zarówno istoty ludzkie, jak i zwierzęta, poza tym rośliny, przedmioty, abstrakty itd.

Odpowiednią formę przyjmują też przymiotniki, czasowniki (w czasie przeszłym i przyszłym), zaimki, imiesłowy przymiotnikowe łączące się  z tymi rzeczownikami.
 
A zatem:

- przy rodzaju męskoosobowym: Waleczni żołnierze dostali odznaczenia; Przystojni mężczyźni uśmiechali się;

- przy rodzaju niemęskoosobowym: Piękne kobiety uśmiechały się; Dni były piękne i słoneczne; Noce były pogodne; Łaciate cielęta brykały po pastwisku; Małe dzieci płakały; Ogarnęły ją smutne myśli; Z jej ust padły gorzkie słowaitd.

Jeśli w zdaniu stosowanych jest kilka rzeczowników w liczbie pojedynczej, reprezentujących różne rodzaje, to czasownik towarzyszący tym rzeczownikom zawsze przybiera formę męskoosobową w czasie przeszły i przyszłym,np.:Kot i kobieta siedzieli; Matka i dziecko szli itp.

Zaimki i imiesłowy przyjmują formy:

- w liczbie pojedynczej odpowiednio dla rodz. męskiego, żeńskiego i nijakiego: ten, ta, to;który, która, które; jakiś, jakaś, jakieś itd.; pierwszy, pierwsza, pierwsze; drugi, druga, drugie;

- w liczbie mnogiej odpowiednio dla rodz. męskoosobowego i niemęskoosobowego:ci, te; którzy, które; jacyś, jakieś itd.; pierwsi, pierwsze; drudzy, drugie itd.

kocaeli escort bayan bandirma escort bayan pornolar olgun pornolar instagram begeni hilesi