Artykuły

Elżbieta Feliksiak (1937-2015)

efProf. zw. dr hab. Elżbieta Ewa Feliksiak – antropolog literatury, komparatystka i tłumaczka, emerytowany profesor Uniwersytetu w Białymstoku, wieloletni pracownik  Instytutu Filologii Polskiej, w latach 1991–2010 kierownik Zakładu Teorii i Antropologii Literatury, w latach 2003–2005 dyrektor Instytutu Filologii Polskiej, prezes Białostockiego Oddziału Towarzystwa Literackiego im. A. Mickiewicza, wydawca i redaktor odpowiedzialny serii „Biblioteki Pamięci i Myśli”, inicjatorka pionierskich badań pamięci Kresów Północno-Wschodnich RP. 

   Urodziła się 1 grudnia 1937 roku w Warszawie w rodzinie inteligenckiej o korzeniach ziemiańskich, zmarła w Warszawie 5 stycznia 2015.

W latach 1954–1957 studiowała fizykę na Uniwersytecie Warszawskim, a następnie polonistykę, którą ukończyła w 1963 roku pracą magisterską o twórczości Norwida napisaną pod kierunkiem prof. Zofii Szmydtowej. Ukończoną w 1966 roku germanistykę, zwieńczyła pracą napisaną pod kierunkiem doc. Floriana Witczuka na temat twórczości Tomasza Manna. W latach 1963–68 była stażystką i doktorantką na polonistyce UW, po półrocznej przerwie w zatrudnieniu została delegowana na lektorat do Niemieckiej Republiki Demokratycznej w Halle (Saale), a tuż po powrocie z Niemiec w 1971 roku rozpoczęła pracę nad rozprawą doktorską pod opieką prof. Stefanii Skwarczyńskiej na Uniwersytecie Łódzkim. Stopień doktora uzyskała w roku 1978 na podstawie pracy Tradycja i eksperyment w poglądach Tomasza Manna na powieść (próba interpretacji filozoficznej). W latach 1971–1975 pracowała również jako lektorka języka niemieckiego w „Lingwiście”.

      Elżbieta Feliksiak już na początku swojej drogi zawodowej dała się poznać jako osoba niezwykle aktywna i ambitna. Najpierw w latach 1957–61 działała w ZHP jako instruktor-drużynowa, z tą organizacją związana była do 1965 roku, później – w latach 1959–68 – w ramach Zrzeszenia Studentów Polskich przewodniczyła Kołu Naukowemu Polonistów. W latach 1964–1968 należała do Związku Nauczycielstwa Polskiego, w latach 80. – do Solidarności.

   Już w 1960 roku zadebiutowała w „Zeszytach Polonistycznych” rozprawą o Konradzie Wallenrodzie, na ten sam rok przypadł także Jej debiut krytycznoliteracki na łamach „Nowej Kultury”. Wciągnięta w wir życia literackiego w latach 60. stała się także stałym współpracownikiem czołowych polskich pism literackich: „Współczesności”, „Tygodnika Kulturalnego”, „Miesięcznika Literackiego”, „Poezji”. Od 1975 roku współpracowała z „Dialogiem”, na łamach którego przez osiem lat ogłosiła ponad sto przeglądów teatralnych z niemieckiego obszaru językowego.

   Na białostockiej polonistyce Elżbieta Feliksiak zaczęła pracę 1 lutego 1975 roku (wówczas był to Instytut Filologii Polskiej na Wydziale Humanistycznym Filii Uniwersytetu Warszawskiego w Białymstoku). Z naszą uczelnią związała całe swoje aktywne naukowo-dydaktyczne życie zawodowe do roku 2010, zwieńczone jubileuszem 50-lecia pracy badawczej. W 1989 roku uzyskała stopień doktora habilitowanego, który na podstawie całego dorobku naukowego oraz rozprawy Budowanie w przestrzeni sporu. Ethos literatury w sytuacji kryzysu pluralizmu europejskiego (T. Mann – T. Konwicki – E. Pedretti) przyznała Jej Rada Wydziału Polonistyki UW. Na polonistyce białostockiej awansowała na stanowisko profesora nadzwyczajnego w 1991 roku, a po kilku latach – uzyskała stanowisko profesora zwyczajnego. Należała do wielu towarzystw naukowych: Polskiego Towarzystwa Filozoficznego, Towarzystwa Miłośników Wilna i Ziemi Wileńskiej, Towarzystwa Fryderyka Chopina, była również członkiem rzeczywistym Stowarzyszenia Tłumaczy Polskich. W latach 1989-2008 była prezesem Białostockiego Oddziału Towarzystwa Literackiego im. A. Mickiewicza i intensywnie współpracowała z regionalnym środowiskiem nauczycielskim, zwłaszcza z I Liceum Ogólnokształcącym im. A. Mickiewicza.

   Po uzyskaniu habilitacji pracowała z niesłabnącą energią, czego potwierdzeniem są publikacje (to ponad 200 pozycji); poza książką habilitacyjną, ogłosiła: Marię Malczewskiego. Duch dawnej Polski w stepowym teatrze świata (1997), Poezję i myśl. Studia o Norwidzie (2001), Antropologię literatury – interpretacje i studia (2014). W serii „Biblioteki Pamięci i Myśli” wydawanej przez Towarzystwo Literackie im. A. Mickiewicza opracowała Divie et impera Konrada Górskiego (1995), w serii „Komparatystyka” przy współpracy Mariusza Lesia i Elżbiety Sidoruk zredagowała dwutomową pracę zbiorową Herbert i znaki czasu (2001–2002), w serii „Poetyka i Horyzonty Tradycji” wydała Teorię listu Stefanii Skwarczyńskiej (2006), a także przy współpracy Bożeny Chodźko i Marka Olesiewicza tom poświęcony sylwetce i pracy naukowej Marii Renaty Mayenowej Obecność. Maria Renata Mayenowa (2006). Przetłumaczyła m.in. słynną Strukturę nowoczesnej liryki Heinricha Friedricha (1978) oraz powieść ErikiPedretti, Święty Sebastian (1988).

    Na białostockiej polonistyce prowadziła zajęcia z poetyki, teorii literatury, komparatystyki, antropologii literatury, konwersatoria z literatury niemieckiej, francuskiej oraz seminarium magisterskie. Założyła Zakład Teorii i Antropologii Literatury, którym kierowała długie lata (obecnie prowadzony jest przez prof. Elżbietę Konończuk). Przez cały okres pracy w Białymstoku dała się poznać jako sprawny i inspirujący pomysłami animator oraz organizator działań naukowych, popularnonaukowych oraz kulturalnych. Wypada wspomnieć w tym kontekście o pierwszej ważnej inicjatywie środowiska Filii Uniwersytetu Warszawskiego w Białymstoku – Kole Naukowym Folklorystów, założonym przez Barbarę Noworolską. Działali w nim wówczas Jan Leończuk, Józef Maroszek i Teresa Cwalina, a patronowali: Włodzimierz Pawluczuk i Lech Mróz.

   Niewątpliwie te pierwsze doświadczenia zaowocowały w roku 1985 powołaniem do życia zespołu badawczego, członkami którego w przeważającej większości byli absolwenci Jej seminarium magisterskiego. Zespół skupił wówczas swoją uwagę na szeroko pojętej antropologii pogranicza kultur, związkach i powinowactwach doświadczenia historycznego z pamięcią i opowieścią o charakterze świadectwa. Od 1987 roku temat „Człowiek na pograniczu kultur – świadectwa literatury i życia” został włączony do Centralnego Programu Badań Podstawowych „Polska kulturanarodowa, jej tendencje rozwojowe i percepcja”koordynowanego przez Stefana Żółkiewskiego). Twórczy ferment tego okresu zaowocował późniejszymi pracami autorskimi profesor Feliksiak oraz dał asumpt dla cyklu konferencji „Wilno i Wileńszczyzna jako krajobraz i środowisko wielu kultur”, z których pierwsza zorganizowana w 1989 roku na kształt kongresu była ze wszech miar owocna i nader symboliczna, współgrała bowiem z duchem nowych czasów, z kluczowym dla jakości badań naukowych zniesieniem cenzury i wszelkich ograniczeń wyjaławiających przez lata humanistykę. Bez politycznej przemiany w kraju niemożliwa byłaby zakrojona na tak wielką skalę otwarta dyskusja na temat świadectw życia na polskich kresach RP i o wadze pamięci w polskiej literaturze krajowej oraz emigracyjnej. Była to więc pionierska praca zespołu, która dzisiaj ma swoich wytrwałych kontynuatorów zarówno w samym Białymstoku, jak i w Polsce.

   Kolejne konferencje z cyklu „Wilno” i… odbyły się w latach: 1994, 1998, 2000 i zaowocowały wielotomowymi publikacjami w serii „Biblioteka Pamięci i Myśli”.

     Profesor Elżbieta Feliksiak wykształciła ponad stu magistrów i wypromowała siedmiu doktorów. Jej pracę nagrodzono odznaczeniami, mimo że jak napisała w jednym z arkuszy oceny okresowej w latach 80. w rubryce „odznaczenia/ jakie, kiedy/” – „nie posiadam i nie marzę”. W 1990 roku otrzymała Krzyż Komandorski Orderu „Polonia Restituta” (III klasa) przyznany dekretem Prezydenta RP na Uchodźstwie, w 1989 Srebrną Odznaką „Zasłużony Białostocczyźnie”, w 2008 Uchwałą Rady Senatu otrzymała tytuł „Zasłużony dla Uniwersytetu”, a w 2011 Medal Uniwersytetu w Białymstoku.

    W 2012 roku została laureatką Nagrody Literackiej im. Franciszka Karpińskiego za wybitne i rozległe badania nad kulturą polską na dawnych Kresach Wschodnich RP i za kultywowanie chrześcijańskiego ethosu w badaniach nad literaturą XIX i XX wieku.

   Antropologia literatury – interpretacje i studia wydana w Krakowie w 2014 roku to ważna, ostatnia już, a przy tym symboliczna suma działań badawczych Elżbiety Feliksiak. Zachęcając potencjalnego czytelnika do lektury, jej Autorka „…zaprasza do budowania mostów między przestrzenią wyobrażoną w świecie literackim a światem przeżywanym w przestrzeni rzeczywistej. Nie o literaturę chodzi, lecz o człowieka i o prawdę bycia. Dlatego spośród trzech głównych słów kluczy pierwszym i najważniejszym jest „przestrzeń antropologiczna”. W niej odbija się echem każdy przejaw naszych dokonań, a jako atrybuty towarzyszą jej ethos i katharsis. Pola argumentacji wieloaspektowej antropologii literatury poznajemy na gruncie pytań o relacje między literaturą a historią i pamięcią, sferą fikcji a sferą działania, myśleniem opowieści a logiką życia w świecie. Jeden z nurtów stanowią badania skupione wokół pytań o literaturę na wielonarodowych pograniczach, o wielokulturowość jako próg do przyszłości. Częścią przestrzeni antropologicznej są: „mówiące krajobrazy”: odpowiadają naszą własną mową na pytanie o sposoby godnego bycia na pograniczu współistniejących światów. Dzięki literaturze mamy miejsce (swój ethos) w dziejowości pytań i odpowiedzi. Przestrzeń antropologiczna – w literaturze i w życiu – może i powinna być miejscem obecności człowieka, przestrzenią rozmowy otwartej na światło. Ostatnia część książki uprzytamnia, jak wiele zależy pomimo wszystko od nas”.

    Niech to ostatnie zdanie zostanie z nami na długo, a dzieło Jej życia – niech prowokuje do rozmowy „otwartej na światło”, rozumiejącej i empatycznej, Jej dzieło wszakże do tego zachęca.

                                                                                                               VWM

"Fela" - audycja Agnieszki Czarkowskiej i Krzysztofa Korotkicha poświęcona pamięci Profesor Elżbiety Feliksiak

 

wieczór pamięci

kocaeli escort bayan bandirma escort bayan pornolar olgun pornolar instagram begeni hilesi