Artykuły

web hosting companies

web hosting companies

Za granicą i zagranicą

Pytanie: Kiedy używać powinniśmy wyrażenia za granicą, a kiedy słowa zagranicą?

Prof. Urszula Sokólska: W polszczyźnie istnieją dwa odrębne wyrazy: zagranica, czyli ‘kraje leżące poza granicami danego państwa’ oraz granica ‘linia podziału, linia zamykająca pewien określony obszar’. Powiemy zatem: wrócić z zagranicy, tzn. ‘wrócić z obcego kraju, leżącego poza granicami Polski’; mieć dobre kontakty z zagranicą ‘mieć dobre kontakty z obcymi krajami’. Wyjeżdżamy jednak  za granicę, pracujemy za granicą, czyli ‘za linią graniczną jakiegoś państwa’.

Skrót od „przestępstwo”

Pytanie: W dokumentach policyjnych często pojawia się skrót „p-two”, utworzony od rzeczownika przestępstwo. Czy taki mechanizm skracania jest prawidłowy? Czy zawsze można skrócić przez połączenie myślnikiem liter: pierwszej i trzech ostatnich?P-two można równie dobrze można odszyfrować jako pieniactwo, pierwszeństwo czy państwo.

Prof. Urszula Sokólska: Taki skrót polszczyźnie ogólnej nie jest znany. To niewątpliwy element środowiskowy, zapewne składnik żargonu zawodowego.

Samoobsługowa myjnia dla psów

Pytanie: W ostatnim czasie coraz częściej słyszymy o Samoobsługowych myjniach dla psów. Czy nazwę można uznać za poprawną?

Prof. Urszula Sokólska: Samoobsługowa myjnia dla psów budzi we mnie dość dziwne skojarzenia. Samoobsługa to obsługiwanie samego siebie, np. w sklepach, w barach, w środkach lokomocji miejskiej. Przyzwyczailiśmy się już do samoobsługowych sklepów, aptek, kas, stacji paliw, również myjni samochodowych. W omawianym połączeniu dodatkowe wątpliwości pojawiają się w związku z nietypowym użyciem wyrazu myjnia, utrwalonym w polszczyźnie w znaczeniu ‘pomieszczenie, w którym znajdują się urządzenia do mycia samochodów, wagonów, pojemników’, a więc przedmiotów, nie zaś istot żywych. Trzeba jednak przyznać, że nazwy instytucji, zakładów pracy czy zakładów usługowych są tworzone w sposób dość dowolny, co istotne – nie zawsze zgodny z obowiązującymi w języku zasadami. Często w takich sytuacjach chodzi o grę językową, a w konsekwencji o sprowokowanie potencjalnych klientów do ściśle ukierunkowanych zachowań. Jeśli pomysłodawcom nazwy chodziło o prowokację i zachętę do korzystania z usług firmy, to rzeczywiście – udało się im. Samoobsługowe myjnie dla psów „wyrastają” w całym kraju niczym przysłowiowe grzyby po deszczu. I choć pod względem formalno-językowym nazwa nadal wywołuje kontrowersje, to osób korzystających z tych ośrodków jest coraz więcej. Niewykluczone, że z czasem i sama nazwa uzyska akceptację.

Tylko się ogarnę

Pytanie: W ostatnim czasie obserwuję modę na słowa ogarnąć//ogarnąć się. Tylko w jednym odcinku popularnego serialu usłyszałam: ogarnij pokój, ogarnę śniadanie, ogarnijcie się do szkoły, nie zdążyłam ogarnąć dokumentów, tylko ogarnę się trochę i schodzę do samochodu, on ogarnia potrzeby, on ogarnia kontakty, on ogarnia całość, muszę ogarnąć mieszkanie. Wypowiedzi wydały się mi pretensjonalne i nieco denerwujące. Dźwięczały jak natrętna mucha. A może jestem przewrażliwiona?

Prof. Urszula Sokólska: Nie, nie jest Pani przewrażliwiona. Słowo ogarnąć w Uniwersalnym słowniku języka polskiego pod red. Stanisława Dubisza notowane jest z kwalifikatorem książkowe w znaczeniach: 1.‘ująć (ujmować) w ramiona, opasać (opasywać) ramionami, otoczyć (otaczać) rękami; objąć (obejmować)’, np.: „Ogarnął go mocnym uściskiem”, „Ogarnąć kogoś ramionami”, „Ogarniać ręką świecę”; jako frazeologiczne: „Ogarnąć kogoś, coś spojrzeniem, wzrokiem”; 2. ‘otoczyć (otaczać) ze wszystkich stron; spowić (spowijać)’, np.: „Ogarnęła ich cisza”, „Ogarnęły ich ciemności”; 3. ‘objąć (obejmować) swoim zasięgiem, rozszerzyć się (rozszerzać się), rozprzestrzenić się (rozprzestrzeniać się) na coś’, np.: „Epidemia ogarnęła cały kraj”, „Pożar ogarnia cały budynek”; 4. ‘o uczuciach, wrażeniach, stanach psychicznych i fizycznych: opanować (opanowywać), przeniknąć (przenikać)’, np.: „Tłum ogarnięty paniką, przerażeniem”, „Ogarnia kogoś zmęczenie, senność, niepokój, zdumienie, złość, radość, uniesienie”; 5. ‘pojąć (pojmować), zrozumieć (rozumieć), poznać (poznawać), uzmysłowić (uzmysławiać) sobie coś, zdać (zdawać) sobie z czegoś sprawę; objąć (obejmować)’, np.: „Nie mógł ogarnąć całego problemu”, „Ogarniać coś rozumem, myślą”, „Ogarnąć przeszłość pamięcią”. Jako potoczne USJP notuje w znaczeniu ‘niezbyt dokładnie posprzątać, oczyścić, uporządkować’, np.: „Ogarnąć mieszkanie, chałupę”, „Ogarnąć na sobie ubranie”.

I właśnie to potoczne użycie we współczesnej polszczyźnie szerzy się w sposób niepokojący. To w zasadzie „słowo wytrych” o niesprecyzowanym znaczeniu, zastępujące wiele innych czasowników. Zwróćmy uwagę choćby na niektóre z przytoczonych przez Panią przykładów, które – w zależności sytuacji – mogą nieść ze sobą różne treści, np.: ogarnąć pokój, mieszkanie w najnowszej polszczyźnie występuje nie tylko w znaczeniu ‘posprzątać pokój, mieszkanie’, ale również ‘wynająć pokój, mieszkanie ’;ogarnąć śniadanie to ‘przygotować śniadanie, np. dzieciom’, ‘zrobić zakupy na śniadanie’, ale też ‘zjeść coś szybko na śniadanie’; ogarnąć się do szkoły to ‘stosownie ubrać się przed wyjściem do szkoły’, ‘przygotować zeszyty i książki’, ‘odrobić pracę domową ’;ogarnąć dokumenty ‘przeczytać dokładnie dokumenty’, ‘uporządkować dokumenty według jakiegoś systemu’, ‘przygotować stosowne dokumenty np. przed jakąś rozmową ’;ogarnąć potrzeby ‘sprostać czemuś’, ‘zrobić listę potrzeb’; ogarnąć kontakty ‘przygotować listę adresatów’, ‘zadbać o zdobycie nowych kontaktów’; ogarnąć włosy ‘przeczesać włosy’, ‘pójść do fryzjera’, ‘ufarbować włosy’; ogarnąć się‘ ubrać się stosownie’, ‘przygotować się na coś’, ‘uspokoić się’, ‘przygotować się do egzaminu’. Ogarniam i nie ogarniam mogą znaczyć odpowiednio ‘rozumiem i nie rozumiem’, ‘pojmuję i nie pojmuję’, ‘akceptuję i nie akceptuję’ itp. To zaledwie nieliczne ze znaczeń, które udało się mi wyłowić z codziennych wypowiedzi nie tylko młodzieży, ale również ludzi dojrzałych. I choć walka z tym manierycznym przejawem lenistwa językowego zdaje się być walką z wiatrakami, to na pewno każdy świadomy użytkownik języka powinien zadać sobie pytanie: czy wolno tak zubażać naszą piękną polszczyznę-ojczyznę?  A może jednak warto podjąć nieco więcej wysiłku, by formułować wypowiedzi niebudzące wątpliwości interpretacyjnych.

Po polsku, po prostu

Pytanie: Dlaczego w wyrażeniach po prostu, po angielsku, po polsku przymiotnik przyjmuje końcówkę -u? Czy to rzeczywiście jest przymiotnik? Skąd wzięły się te formy?


Prof. Urszula Sokólska: Formy po prostu, po polsku są reliktem dawnej odmiany przymiotników niezłożonych, dziedzictwem, które przejęliśmy z języka prasłowiańskiego. Jeszcze w staropolszczyźnie obok męskiego przymiotnika mądry mieliśmy przymiotnik mądr, obok męskiego przymiotnika prosty istniał przymiotnik prost itd. W rodzaju nijakim było to odpowiednio: mądroje // mądro (np. dziecko); dobroje // dobro (np. dziecko). Przymiotniki niezłożone odmieniały się według wzoru rzeczownikowego (dokładnie tak jak rzeczowniki odpowiedniego rodzaju), przymiotniki złożone zaś –  według wzoru zaimkowego, np.:
Odmiana prosta przymiotników w rodzaju męskim i nijakim:
kto, co? dobr, prost; dobro, prosto
kogo, czego? dobra, prosta (identyczne formy dla obu rodzajów)
komu, czemu? dobru, prostu (identyczne formy dla obu rodzajów)
itd. 
 
Odmiana złożona przymiotników w rodzaju męskim i nijakim:
kto, co?  dobry, prosty; dobroje, prostoje (ostateczne skróciły się do form typu dobre, proste)
kogo, czego? dobrego, prostego (identyczne formy dla obu rodzajów)
komu, czemu? dobremu, prostemu (identyczne formy dla obu rodzajów)
itd. 
 
Odmiana niezłożona przymiotników zanikła, a we współczesnej polszczyźnie mamy jedynie jej szczątki, jak choćby wspomniane wyżej struktury po prostu, po polsku, które są formami dawnego celownika liczby pojedynczej. Mamy jeszcze od dawna, z nagła, z cicha itp. (dawny dopełniacz liczby pojedynczej), z dawien dawna (kiedyś dopełniacz liczby mnogiej + dawny dopełniacz liczby poj.), współczesne przysłówki czysto, jasno, wesoło (to dawne mianowniki liczby poj. rodzaju nijakiego), współczesne rzeczowniki dobro, zło, piękno (do dawne mianowniki liczny poj. rodzaju nijakiego), wkrótce, wcale (to  dawne miejscowniki od przymiotników prostych krótk i cał). Polszczyzna kryje jeszcze wiele innych podobnych tajemnic. 
 

kocaeli escort bayan bandirma escort bayan pornolar olgun pornolar instagram begeni hilesi