Artykuły

Nie brak mi niczego

Pytanie: Czy w zdaniu: „...pracował, żeby nic nam nie brakowało”, nic jest jednoznacznym błędem i definitywnie powinno być niczego? Jeśli tak, to dlaczego?

Prof. Urszula Sokólska: Czasownik brak ować i jego odpowiednik zaprzeczony nie brakować rządzą dopełniaczem, a nie zaś biernikiem, tzn.: brakowało czegoś// nie brakowało czegoś, kogoś(np. brakowało mu tylko ptasiego mleka//nie brakowało mu nawet ptasiego mleka, brakowało mu sił//nie brakowało mu sił, brakuje kilku osób do kworum, komuś brakuje argumentów, nie brakuje mu fantazji itp.

 

Test z biologii i błąd składniowy

Pytanie: Czy poniższe zdanie można uznać za poprawne: „W efekcie białko zawarte w osoczu krwi zwane fibrynogen zostaje przekształcone w fibrynę”? Powyższej odpowiedzi udzielił uczeń, uczestnik Konkursu Biologicznego dla gimnazjum. Komisja nie przyznała mu punktu, bo stwierdziła, że tak udzielona odpowiedź jest niepoprawna gramatycznie? Czy słusznie? Uczeń znał prawidłową odpowiedź, brakuje mu jednego punktu, aby awansować do etapu wojewódzkiego konkursu, a poprawna odpowiedź miała brzmieć tak:„W efekcie białko zawarte w osoczu krwi zwane fibrynogenem zostaje przekształcone w fibrynę”.

Prof. Urszula Sokólska: Struktura składniowa zastosowana przez ucznia może nie jest najszczęśliwsza i ma charakter potoczny, ale odpowiedź na pewno uznałabym za właściwą. Sądzę zresztą, że uczestnik olimpiady tak bardzo skupił się na wiedzy biologicznej, że w pewnym sensie bezrefleksyjnie wpisał w przeznaczone do tego puste miejsce nazwę mianownikową zamiast narzędnikowej. Testy sprzyjają takim pomyłkom. I już na koniec – jestem pełna uznania dla wiedzy gimnazjalisty.

Stawić się przed komisją

Pytanie: Zastanowiły mnie ostatnio formy: stawić się na komisji wojskowej i stawić się na komisję wojskową. Która z nich jest poprawna?

Prof. Urszula Sokólska: Czasownik stawić się –  w zależności od znaczenia – rządzi  różnymi przypadkami. W tym znaczeniu najwłaściwsza wydaje się forma biernikowa. Proszę porównać: Stawić się na rozprawę, na egzamin, Stawiać się na każde wezwanie, na zawołanie, zatem i stawić się na komisję. Można też:  Stawić się do pracy, do sądu, do wojska; Stawić się przed komisją; Stawić się pod wskazanym adresemStawić się gdzieś o oznaczonej porze.

W sprawie słowa "jest"

Pytanie: Czy w umowie, jeśli w jakimś miejscu jest odwołanie do innego miejsca umowy, można użyć wyrażenia „o których mowa w” zamiast „o których jest mowa w”? Chodzi mi o to, czy można w takim wypadku opuścić słowo jest?

Prof. Urszula Sokólska: Pominięcie słowa jest w opisanej sytuacji nie narusza sensu wypowiedzi.

Place budowy, place budów

Pytanie: Mam do Państwa jedno pytanie dotyczące liczby mnogiej wyrażenia plac budowy. Czy w dopełniaczu liczby mnogiej można użyć wyrażenia placów budów, czy lepiej placów budowy?

Prof.Urszula Sokólska: Wszystko zależy od tego, czy ma Pan na myśli place budowy (kilka placów, ale jedna budowa i wówczas: placów budowy) czy place budów (kilka placów i kilka budów, a wówczas: placów budów).

Mężczyźni biegli, ale konie biegły

Pytanie: Zwracam się do Pani z prośbą o wyjaśnienie następującej kwestii gramatycznej: dlaczego przy rzeczownikach rodzaju żeńskiego i nijakiego w liczbie mnogiej stosujemy czasowniki:były, szły robiły, a nie: byli, szli, robili? Dlaczego pytamy jakie? A nie: jacy?

Mieszkam od wielu lat w Niemczech, tu także odbyłam studia. Mój były profesor postanowił uczyć się na emeryturze języka polskiego i zwraca się do mnie o pomoc w kwestiach gramatycznych. Wprawdzie nadal posługuję się poprawną polszczyzną, ale od matury upłynęło już bardzo wiele lat i pewnych kwestii gramatycznych nie potrafię dokładnie wyłożyć, choć wiem, które użycie jest poprawne, np. dni były, a nie:dni byli.

Prof. Urszula Sokólska: Chodzi tu o prostą zasadę. Otóż polszczyźnie w liczbie pojedynczej występują trzy rodzaje: męski, żeński i nijaki. Dotyczy to zarówno rzeczowników, jak i czasowników, przymiotników oraz zaimków oraz niektórych liczebników (np. porządkowych). Stąd:

- Piękny koń biegł przez łąkę; Rasowy pies szczekał w ogrodzie; Przystojny mężczyzna uśmiechał się przyjaźnie; Znakomity aktor znów zachwycił widzów; Dzień był piękny i słoneczny;

- Piękna kobieta uśmiechała się do nas; Ulicą szła wysoka dziewczyna; Zielona sukienka wisiała w szafie; Na polanie wyrosła piękna lipa; Noc była pogodna i mroźna;

- Małe dziecko głośno płakało;Łaciate cielę brykało po pastwisku itp.

W liczbie mnogiej mamy dwa rodzaje: męskoosobowy i niemęskoosobowy.
Do rodzaju męskoosobowego należą rzeczowniki, które – najprościej mówiąc – wskazują tylko osoby płci męskiej (podkreślam – OSOBY PŁCI MĘSKIEJ), np.: chłopcy, mężczyźni, żołnierze, rycerze, adwokaci, pisarze, aktorzy, mężczyźni itp.

Do rodzaju niemęskoosobowego należą rzeczowniki wskazujące wszystkie inne istoty żywe, zarówno istoty ludzkie, jak i zwierzęta, poza tym rośliny, przedmioty, abstrakty itd.

Odpowiednią formę przyjmują też przymiotniki, czasowniki (w czasie przeszłym i przyszłym), zaimki, imiesłowy przymiotnikowe łączące się  z tymi rzeczownikami.
 
A zatem:

- przy rodzaju męskoosobowym: Waleczni żołnierze dostali odznaczenia; Przystojni mężczyźni uśmiechali się;

- przy rodzaju niemęskoosobowym: Piękne kobiety uśmiechały się; Dni były piękne i słoneczne; Noce były pogodne; Łaciate cielęta brykały po pastwisku; Małe dzieci płakały; Ogarnęły ją smutne myśli; Z jej ust padły gorzkie słowaitd.

Jeśli w zdaniu stosowanych jest kilka rzeczowników w liczbie pojedynczej, reprezentujących różne rodzaje, to czasownik towarzyszący tym rzeczownikom zawsze przybiera formę męskoosobową w czasie przeszły i przyszłym,np.:Kot i kobieta siedzieli; Matka i dziecko szli itp.

Zaimki i imiesłowy przyjmują formy:

- w liczbie pojedynczej odpowiednio dla rodz. męskiego, żeńskiego i nijakiego: ten, ta, to;który, która, które; jakiś, jakaś, jakieś itd.; pierwszy, pierwsza, pierwsze; drugi, druga, drugie;

- w liczbie mnogiej odpowiednio dla rodz. męskoosobowego i niemęskoosobowego:ci, te; którzy, które; jacyś, jakieś itd.; pierwsi, pierwsze; drudzy, drugie itd.

kocaeli escort bayan bandirma escort bayan pornolar olgun pornolar instagram begeni hilesi