Artykuły

V Podlaskie Akademickie Mistrzostwa

Pytanie: Czy dopuszczalne jest umieszczanie w tekście liczebników w postaci cyfrowej, np. „V Podlaskie Akademickie Mistrzostwa”?

Prof. Urszula Sokólska: Oczywiście, że dopuszczalne. Nawet wskazane.

Płowożółty, jasno nakrapiany, niebiesko-zielony

Pytanie: Ostatnio dużą trudność sprawia mi pisownia przymiotników: płowożółte, jasno nakrapiane, niebiesko-zielone. Czy istnieje jakaś zasada wyjaśniająca, kiedy wyrazy tego typu pisze się łącznie, rozdzielnie, a kiedy przez łącznik?

Prof. Urszula Sokólska: Przymiotniki zbudowane z dwóch członów równorzędnych znaczeniowo zawsze piszemy z łącznikiem (bądź dywizem, nie zaś: myślnikiem). Istotną wskazówką pomocną w rozstrzygnięciu wątpliwości jest możliwość zastąpienia dywizu spójnikiem i, np. niebiesko-zielony = niebieski i zielony; konferencja studencko-doktorancka = studencka i doktorancka; biało-czerwony = biały i czerwony; spożywczo-przemysłowy = spożywczy i przemysłowy;  czerwono-brunatny = czerwony i brunatny; społeczno-polityczny = społeczny i polityczny. Łącznie z kolei piszemy przymiotniki złożone z członów nierównorzędnych znaczeniowo,  tzn. takich, w których znaczenie główne wyrazu zawarte jest w członie drugim, natomiast człon pierwszy to znaczenie jedynie dookreśla, np. płowożółty = żółty o płowym odcieniu; jasnozielony = zielony o jasnym odcieniu; czerwonobrunatny = brunatny o czerwonawym odcieniu; niebieskozielony = zielony o niebieskawym odcieniu; spożywczoprzemysłowy = dotyczący przemysłu spożywczego; społecznopolityczny = dotyczący polityki społecznej. Połączenia, w których pierwszy człon jest przysłówkiem, a drugi imiesłowem lub przymiotnikiem określanym przez ten przysłówek, traktować należy jako zestawienia i pisać rozdzielnie, np.: czerwono pręgowane, dziko rosnący, jednakowo brzmiący, świeżo malowane, lśniąco biały. Niektóre wyrażenia tego typu uległy jednak terminologizacji i scaliły się, np.  jasnowidzący = jasnowidz; dalekobieżny pociąg = pociąg kursujący na długiej trasie, przebywający długie odległości; płyta długogrająca = longplay; stal szybkotnąca = stal narzędziowa zachowująca dużą twardość w temperaturze do 600 C, nadająca się na narzędzia do obróbki skrawaniem; stal niskostopowa =  stal o małej zawartości składników stopowych. Aby więc nie popełnić błędu ortograficznego, trzeba pamiętać, które określenie jest pojęciem specjalistycznym, a które nie.

W sprawie "j"

Pytanie: Czy mogliby Państwo wskazać datę, kiedy historycznie nastąpiła zamiana pisowni wyrazów z literą j na pisownię z literą i? Wiem, że latach przedwojennych nazwa notariusz była pisana jako notarjusz, a stadionjako stadjon itd.

 Potrzebny jest mi dokument formalny do Sądu w związku z zakwestionowaniem imienia pradziadka, którego imię w niektórych dokumentach zapisywane jest w postaci Zenobjusz, w innych natomiast – Zenobiusz. Według sądu są to różne imiona, a według mnie nastąpiła tylko zmiana pisowni z j na i. Chyba że się mylę?

Prof. Urszula Sokólska: Ostateczne uporządkowanie zasad pisania liter i- j po spółgłoskach za zgodą Komitetu Ortograficznego nastąpiło w roku 1936. Na podstawie wniosku, który do Komitetu złożyli profesorowie: Stanisław Jodłowski, Adam Kleczkowski, Kazimierz Nitsch, przyjęto zasadę pisania joty tylko po spółgłoskach c, z, s, np.: racja, komisja, poezja, po innych spółgłoskach – i, np.: lilia, gwardia, sympatia, Maria, Zenobiusz.

Rokokowy czy rococowy ?

Pytanie: Która forma jest poprawna: rokokowy czy rococowy? Słowo, od którego ten przymiotnik został utworzony, pisany jest jako rokoko, jednak wydaje się mi, że dopuszczalną formą jest też rococo, wówczas przymiotnik powinien przyjąć postać rococowy. Czy mam rację?

 Prof. Urszula Sokólska: Wyraz rokoko, pochodzący od francuskiego rococo, został już w ciągu wieków ma tyle spolonizowany, że powrót do graficznej formy podstawowej raziłby pretensjonalnością, szczególnie w strukturze przymiotnikowej rococowy, która powstała już na gruncie polskim. Rokoko to typ tzw. zapożyczenia fonetycznego (lub inaczej – słuchowego), polegającego na tym, że dźwiękową formę wyrazu zapożyczonego oddaje się za pomocą liter języka zapożyczającego. Francuskie c w tym kontekście czyta się jak k.  Proszę też porównać inne wyrazy obce, np.: kamfora, wł. canfora; elektor, łac. elector; efekt, łac. effectus; konkurs, fr. concours; koniak, fr. Cognac itd.  Przy wyrazach zapożyczonych stosunkowo niedawno dopuszczalna jest pisownia zarówno oryginalna, jak i spolonizowana, np.: koktajl i coctail; dżins i jeans, a nazwy typu coca-cola, pepsi-cola zachowują swoją oryginalną postać ze względu na rozpowszechnienie znaku graficznego.

Czasopisma wysoko punktowane

Pytanie: Jak należy pisać: czasopisma wysokopunktowane czy wysoko punktowane?

Prof. Urszula Sokólska: Zapisywanie wyrażeń, w których człon pierwszy jest przysłówkiem (nisko, średnio, wysoko), a drugi imiesłowem przymiotnikowym (oprocentowany, kwalifikowany) lub przymiotnikiem (toksyczny, płatny) określanym przez ten przysłówek wywołuje kontrowersje już od dawna. Ogólna zasada mówi, że przysłówki z imiesłowami przymiotnikowymi pisze się rozdzielnie, np. wysoko postawione osoby,kraje wysoko rozwinięte, wysoko oprocentowany kredyt itp.

Od tej reguły czyni się wyjątki, gdy dana konstrukcja jest tak często używana, że nabiera znaczenia przymiotnika, np. deska sedesowa wolnoopadającapłyta długogrająca, zestaw głośnomówiący, roleta wolnowisząca, gips szybkoschnący, beton wolnowiążący. W opisanych sytuacjach chodzi bowiem o wyrażoną przez oba człony stałą, wyróżniającą cechę produktu (np.: deska, która wolno opada; gips, który szybko schnie; beton, który wolno wiąże itd.).

Wiem, że to dość trudne i mało wyraziste, ale każdorazowo należy zastanowić się, czy chodzi o zestawienie wskazujące zmienną cechę obiektu, czy o strukturę zleksykalizowaną, mówiącą o trwałej właściwości opisywanego desygnatu. Ponieważ punktacja (niska bądź wysoka) nie jest zjawiskiem na stałe związanym z określonym czasopismem, a wręcz przeciwnie – jest elementem zmiennym i uznaniowym, skłaniałabym się raczej do pisowni rozłącznej. Pisownia łączna miałaby uzasadnienie, gdyby wysokopunktowane było np. składnikiem jakiegoś terminu, a mam wrażenie, że jeszcze tak nie jest. W moim odczuciu jest to po prostu zestawienie doraźne. Co więcej, w Korpusie Języka Polskiego PWN cytaty z pisownią rozdzielną zdecydowanie przeważają (w stosunku 47:3).

Nie zawsze możemy dać jednoznaczną odpowiedź na każde pytanie dotyczące języka. Ale cóż... taka jest nasza „polszczyzna-zielszczyzna”, jak mawiał Tuwim.

Wielką czy małą literą?

Pytanie: Organizuję konkurs i zastanawiam się, czy poniższe słowa powinny być pisane wielką literą: 1. Komisja Konkursowa; 2. Jury; 3. Organizator Konkursu; 4. strona internetowa Szkoły?

Prof.Urszula Sokólska: Przytoczone przez Pana nazwy – w neutralnych użyciach pospolite –  przyjmują w tym kontekście znamiona nazw własnych, bo odnoszą się do jednostkowych zjawisk, a nie całej klasy bliżej niesprecyzowanych desygnatów. Chodzi przecież o ściśle określoną, tę jedną i jedyną komisję konkursową, ściśle określone jury i jednoznacznie określoną szkołę, a nie o jakąś komisję, jakieś jury i jakąś szkołę. Zatem wskazane nazwy nie tylko możemy, ale nawet powinniśmy zapisać wielką literą.

kocaeli escort bayan bandirma escort bayan pornolar olgun pornolar instagram begeni hilesi