Artykuły

Szyldy reklamowe

Pytanie: Trapi mnie problem związany z prawidłowym układem słów pisanych w pionie - np. na szyldach. Czy napis powinien być obracany w lewą stronę czy w prawą stronę? Czy powinien być czytany z dołu do góry czy  z góry do dołu?.

Prof. Urszula Sokólska: Na pewno musimy pamiętać o pewnych zwyczajach i normach związanych z pismem. W kulturze europejskiej i angloamerykańskiej piszemy i czytamy od lewej do prawej strony, a nie odwrotnie, piszemy też od góry do dołu, a nie odwrotnie. Stąd też lepiej, by reklama zapisana w układzie pionowym też była czytany od góry do dołu i obracała się z lewej strony w prawą.

Wzgórze Wawelskie czy wzgórze wawelskie?

Pytanie: Która wersja jest poprawna: Wzgórze Wawelskie czy wzgórze wawelskie?

Prof. Urszula Sokólska: Pisownia wielką i małą literą jest umowną zasadą ortograficzną, czyli taką zasadą, która nie ma oparcia ani w wymowie, ani w budowie morfologicznej, ani też w historycznym rozwoju wyrazów. Ma charakter wyłącznie konwencjonalny, stąd budzi tak wiele wątpliwości.  W polszczyźnie przyjęło się, że wielką literą piszemy imiona i nazwiska (Jan Kowalski, Eliza Orzeszkowa), nazwy dynastii (Piastowie, Jagiellonowie, Burbonowie), imiona własne zwierząt (Azor, Drops, Krasula, Rex), nazwy mieszkańców części świata (Afrykańczyk, Europejczyk), nazwy narodowości (Dunka, Polak, Rosjanin), nazwy własne państw i inne nazwy geograficzne (Rzeczpospolita Polska, Stany Zjednoczone, Budapeszt, Morze Bałtyckie, Góra Kościuszki, Gubałówka, Tatry), nazwy instytucji (Polska Akademia Nauk, Uniwersytet Warszawski, Uniwersytet w Białymstoku), nazwy gwiazd, konstelacji i planet (Wielka Niedźwiedzica, Mars, Ziemia), nazwy świąt i dni świątecznych (Boże Narodzenie, Wielkanoc, Środa Popielcowa, Dzień Flagi, Święto Konstytucji 3 Maja), nazwy firm, marek i typów wyrobów przemysłowych (motocykl marki Honda, samochód marki Fiat) itp. Wielką literą piszemy też niektóre wyrazy ze względów emocjonalnych bądź godnościowych, np.: Kochana Mamo, Drogi Przyjacielu, Szanowna Pani Profesor czy choćby Naród Polski w preambule do Karty Polaka, uchwalonej przez Sejm Rzeczypospolitej Polskiej 7 września 2007 roku: „Karta Polaka to dokument potwierdzający przynależność do Narodu Polskiego. [...]”.
      Nazwa wzgórze wawelskie pochodzi od nazwy terenowej Wawel, stosowanej już w średniowieczu na określenie wapiennego wzgórza wypiętrzonego w zakolu Wisły. Sama zaś nazwa Wawel wywodzi się z prasłowa wąwel, posiadającego podobne źródło, co wąwóz oraz wądół i etymologicznie oznacza ‘wąwóz dzielący wzgórze na dwie części’ lub ‘wyniosłość wśród mokradeł, miejsce otoczone wodą’. Z czasem nazwa Wawel przyjęła funkcję oficjalnej nazwy własnej, dziś odnoszonej już nie tylko do wzgórza w Krakowie, ale również do wybudowanego na wzgórzu zamku królewskiego i całego kompleksu zabytkowych budowli związanych z zamkiem. Ponieważ nazwa wzgórze wawelskie nie jest oficjalną nazwą geograficzną, a jedynie zwyczajową,  raczej trudno znaleźć tu uzasadnienie dla pisowni wielką literą. Istnieje bowiem reguła mówiąca, że przymiotniki utworzone od nazw krajów, miejscowości i innych toponimów, ale niebędące częścią jednostkowych nazw geograficznych, piszemy małą literą, np.: sery szwajcarskie, cygara kubańskie, fiordy fińskie, deptak zakopiański, jeziora mazurskie, wzgórze wawelskie, zamek wawelski, mosty warszawskie itp. Pisownia wielką literą, która utrwaliła się w licznych przewodnikach po Krakowie, ma prawdopodobnie charakter emocjonalno-godnościowy i wiąże się z traktowaniem zwyczajowo przyjętych mikrotoponimów jako pełnoprawnych nazw własnych.

W województwie podlaskim, ale w Podlaskiem

Pytanie: Proszę o opinię na temat pisowni i odmiany nazwy województwo podlaskie //w województwie podlaskim. W mediach słyszę bardzo często formę w województwie podlaskiem. Nie znajduję uzasadnienia dla takiej formy, a jest ona powszechnie używana, szczególnie w radiu. Proszę o opinię, które z użyć jest poprawne?

Prof. Urszula Sokólska: Podlaskie (zawsze wielką literą) to rzeczownik oznaczający region lub województwo; podlaski (małą literą) to przymiotnik. Różny status obu nazw pociąga za sobą różną ich odmianę. Trudności deklinacyjne dotyczą głównie rzeczownika Podlaskie, który przyjmuje wzorzec nie odmiany rzeczownikowej, lecz – przymiotnikowej. W dopełniaczu, celowniku i bierniku ma końcówki właściwe współczesnym przymiotnikom rodzaju nijakiego (-ego, -emu, -e), w narzędniku i miejscowniku zaś zachowuje starą końcówkę -em, dziś już właściwie archaiczną, pojawiającą się też w niektórych typach nazwisk (DanteDantem, KolbeKolbem, LindeLindem) i w nazwach miejscowych (Ruciane
–  Rucianem, ZakopaneZakopanem, Wysokie MazowieckieWysokiem Mazowieckiem). Napiszemy więc: „Puszcza Białowieska leży w Podlaskiem”, ale „Puszcza Białowieska leży w województwie podlaskim”. Zasada ta obowiązuje również w innych relacjach tego typu: Lubelskiew Lubelskiem, ale w województwie lubelskim; Pomorskiew Pomorskiem, ale
w województwie pomorskim.

Myk, myk

Pytanie: We wszelkich dyktandach konkursowych wyrażenie myk, myk pisane jest bez myślnika, co według mnie kłóci się z regułą, mówiącą, że stosujemy łącznik w parach wyrazów podobnie brzmiących występujących razem, mających charakter zestawień równorzędnych. Proszę o rozwianie moich wątpliwości.

Prof. Urszula Sokólska: Zapis myk, myk zgodny jest z normą ortograficzną polszczyzny, gdyż konstrukcja ta odnosi się do czynności składającej się z dwóch odrębnych, łatwo wyodrębniających się momentów wskazywanej czynności: najpierw jeden myk, potem drugi myk. Podobnie zapisujemy wyrażenia hau, hau (hau i hau); hop, hop (hop i hop); kap, kap (kapkap); kic, kic (kic i kic); miau, miau (miau i miau); mig, mig (mig i mig); puk, puk (puk i puk); smyk, smyk (smyk i smyk); stuk, stuk (stuk i stuk) itp.Z łącznikiem, zwanym również dywizem (nie: myślnikiem), piszemy te połączenia, których podobnie brzmiące człony składają się na nazwę jednego stanu, jednej czynności bądź jakiegokolwiek innego desygnatu traktowanego jako nierozłączna całość. Wyrażenia te mają charakter sfrazeologizowany, stąd ich znaczenia nie da się wyprowadzić z sumy znaczeń elementów składających się na połączenie, np. tuż-tuż oznacza ‘blisko’ (a nie: tuż  i tuż);  hokus-pokus to ‘wykrzyknik używany jako czarodziejskie zaklęcie’ (a nie: hokus i pokus); figle-migle to ‘psoty, żarty’ (a nie: figle i migle); esy-floresy to ‘zawijasy, nieregularne, zygzakowate linie, tworzące fragmenty ornamentów, desenie’ (a nie: esyfloresy).

Kraków Plaszów

Pytanie: Jak piszemy nazwy miejscowości:  Kraków-Płaszów/ Kraków Płaszów, Busko-Zdrój / Busko Zdrój (tu podobnie, Słownik PWN i Ogólnopolskie Dyktando mają sprzeczne wersje).

Prof. Urszula Sokólska: W „Nowym słowniku ortograficznym PWN” pod red. E. Polańskiego odnajdujemy informację, że nazwy typu Kraków Płaszów, Katowice Bogucice, Wrocław Nowy Dwór i Busko Zdrój piszemy bez łącznika, gdyż stosunek obu członów jest znaczeniowo nierównorzędny. Zasada ta nie miała jednak oparcia w przepisach prawnych, wzbudzała też wiele kontrowersji ze względu na brak jednoznacznych kryteriów wyznaczania wspomnianej równorzędności bądź nierównorzędności (nazwy czy miejscowości?). Dziś w tej kwestii obowiązuje UCHWAŁA ORTOGRAFICZNA NR 11 RADY JĘZYKA POLSKIEGO W SPRAWIE UŻYCIA ŁĄCZNIKA W WIELOCZŁONOWYCH NAZWACH MIEJSCOWYCH (PRZYJĘTA NA XVII POSIEDZENIU PLENARNYM DN. 7 V 2004 r.). Zasada ta mówi: „Z łącznikiem piszemy nazwy miejscowości, jeśli są złożone z dwóch lub więcej członów, które wspólnie identyfikują jednostkę administracyjną lub geograficzną, a więc miejscowość lub jej część, np. dzielnicę: Bielsko-Biała, Busko-Zdrój, Ceków-Kolonia, Krynica-Zdrój, Rutka-TartakBielsko-Biała-Lipnik, Warszawa-Śródmieście, Warszawa-Praga-Północ, Warszawa-Okęcie. Bez łącznika piszemy nazwy miejscowe, w których jeden z członów nazwy miejscowej (przymiotnik) pozostaje w związku zgody z głównym członem nazwy (rzeczownikiem), np.: Dąbrówka Nowa, Nowy Sącz, Przewóz Stary,  Łęgonice Małe, a także wtedy, kiedy pierwszym członem nazwy są wyrazy: Kolonia, Osada, Osiedle, np.: Kolonia Ostrów (jak Kolonia Ostrowska), Kolonia Wronów (jak Kolonia Wronowska), Osiedle Wilga, Osada Konin, Osada Leśna”.

Półdarmo czy pół darmo?

Pytanie: Jak piszemy słowo/a: pół darmo/ półdarmo? W Słowniku PWN napisano, że jest to wyjątek pisany rozdzielnie, jednak na stronie internetowej Ogólnopolskiego Dyktanda z Języka Polskiego podano jako poprawną wersję łączną).

Prof. Urszula Sokólska: Pisownię półdarmo zamiast pół darmo wprowadzono w 1971 roku, zgodnie z zasadą, że złożenia pół + przysłówek piszemy łącznie, np.: półdarmo, półgłośno, półlegalnie, półnago, półoficjalnie, półprzytomnie, półżywo. W niektórych kontekstach dopuszczalna jest i dziś pisownia rozłączna, np. „ma to pół darmo, pół za pieniądze”.

kocaeli escort bayan bandirma escort bayan pornolar olgun pornolar instagram begeni hilesi