Artykuły

Wielkie litery „Ą” i „Ę”

Pytanie: Czy istnieją w alfabecie polskim drukowane wielkie litery Ą, Ę? Chodzi mi o to, że nie ma wyrazów zaczynających się tymi literami, więc chyba nie ma też wielkich liter Ą, Ę. A zatem, gdy rozwiązujemy krzyżówki, czy w haśle prawidłowo powinniśmy pisać ą czy Ą?

Prof. Urszula Sokólska: Ależ oczywiście, że istnieją w polskim alfabecie wielkie litery Ą, Ę, a także Ń. Brak w polszczyźnie wyrazów rozpoczynających się od tych liter nie stanowi żadnej przeszkody, by stosować Ą, Ę, Ń w zapisie w wyrazach typu: MĘSKI, MĄKA, BAŃKA.  Bo czyż nie wyglądają nienaturalnie zapisy: MęSKI, MąKA, BAńKA? Chyba że potraktujemy je jako grę graficzną, ukierunkowaną na prowokację językową, np. w reklamie.

Nieudzielenie, niezaciąganie, niepalenie

Pytanie: Mój problem dotyczy pisowni wyrazów nieudzielnie, niezaciąganie, niepalenie. Chodzi o pisownię łączną i rozłączną różnych wyrazów z nie. Wiem, że to rzeczowniki odczasownikowe, więc powinniśmy je pisać z nie łącznie. Zwrócono mi uwagę, że popełniam błąd. Kto ma rację? I czy istnieje jakaś reguła gramatyczna na ten temat?

Prof. Urszula Sokólska: Nie z rzeczownikami, nawet rzeczownikami odczasownikowymi, piszemy łącznie. Od tej reguły nie ma odstępstwa, chyba że nie kontekstowo pełni funkcję przeczenia, np. „To nie czytanie, ale przede wszystkim słuchanie wierszy w prawdziwie aktorskim wykonaniu sprawia mi największą przyjemność”.

Domek Loretański

Pytanie: Jestem korektorką i redaktorką i mam problem. "Słownik języka polskiego PWN" tłumaczy, że domek loretański to mała budowla sakralna związana z kultem Matki Boskiej z Loreto. To również (według encyklopedii PWN) mała budowla sakralna związana z kultem Matki Bożej Loretańskiej, stawiana we wnętrzu kościoła lub w jego pobliżu. Jak zatem w tekście o warszawskiej Pradze zapisać zdanie: „Dobudowana do kościoła bernardynów kaplica Loretańska mieściła w sobie replikę domku loretańskiego”, czy też „Dobudowana do kościoła bernardynów kaplica Loretańska mieściła w sobie replikę Domku Loretańskiego”, skoro chodzi tu o konkretny domek loretański w tej właśnie kaplicy? Bardzo serdecznie proszę o pomoc.

Prof. Urszula Sokólska: Proponuję zapis Domek Loretański – wielkimi literami oba wyrazy. Zasada wydaje się dość oczywista. Chodzi tu przecież o replikę konkretnego, realnie istniejącego obiektu, nie zaś jedną z wielu kaplic, poświęconych Matce Bożej Loretańskiej. Podobnie wielkich liter użylibyśmy w zapisach typu: replika Pałacu Kultury i Nauki w Warszawie, replika Dworca Centralnego w Warszawie, replika Bazyliki Mariackiej w Krakowie, replika Statui Wolności.

 

Rzeszowszczyzna i powiat rzeszowski

Pytanie: Czy nazwy powiatu (np. powiat rzeszowski) zapisujemy wielką czy małą literą? Jak jest poprawnie: „Wczoraj obradowali radni powiatu rzeszowskiego (czy Powiatu Rzeszowskiego)”?; „O tym poinformował nas starosta powiatu rzeszowskiego (czy Powiatu Rzeszowskiego)”?. Osobiście byłabym zwolenniczką małych liter w tym zapisie, ale nie wiem, czy jest to właściwe.
 
Prof. Urszula Sokólska: Przepisy ortograficzne mówią, że nazwy jednostek administracyjnych współczesnych i historycznych, wyodrębnionych w strukturach kościelnych i państwowych, np.: województwo krakowskie, gmina warszawska, powiat rzeszowski, ziemia białostocka, diecezja białostocka, archidiecezja poznańska, gmina Sztabin itd., piszemy małą literą. Wielką literą piszemy nazwy regionów, np. Rzeszowszczyzna, Białostocczyzna, Wielkopolska.

V Podlaskie Akademickie Mistrzostwa

Pytanie: Czy dopuszczalne jest umieszczanie w tekście liczebników w postaci cyfrowej, np. „V Podlaskie Akademickie Mistrzostwa”?

Prof. Urszula Sokólska: Oczywiście, że dopuszczalne. Nawet wskazane.

Płowożółty, jasno nakrapiany, niebiesko-zielony

Pytanie: Ostatnio dużą trudność sprawia mi pisownia przymiotników: płowożółte, jasno nakrapiane, niebiesko-zielone. Czy istnieje jakaś zasada wyjaśniająca, kiedy wyrazy tego typu pisze się łącznie, rozdzielnie, a kiedy przez łącznik?

Prof. Urszula Sokólska: Przymiotniki zbudowane z dwóch członów równorzędnych znaczeniowo zawsze piszemy z łącznikiem (bądź dywizem, nie zaś: myślnikiem). Istotną wskazówką pomocną w rozstrzygnięciu wątpliwości jest możliwość zastąpienia dywizu spójnikiem i, np. niebiesko-zielony = niebieski i zielony; konferencja studencko-doktorancka = studencka i doktorancka; biało-czerwony = biały i czerwony; spożywczo-przemysłowy = spożywczy i przemysłowy;  czerwono-brunatny = czerwony i brunatny; społeczno-polityczny = społeczny i polityczny. Łącznie z kolei piszemy przymiotniki złożone z członów nierównorzędnych znaczeniowo,  tzn. takich, w których znaczenie główne wyrazu zawarte jest w członie drugim, natomiast człon pierwszy to znaczenie jedynie dookreśla, np. płowożółty = żółty o płowym odcieniu; jasnozielony = zielony o jasnym odcieniu; czerwonobrunatny = brunatny o czerwonawym odcieniu; niebieskozielony = zielony o niebieskawym odcieniu; spożywczoprzemysłowy = dotyczący przemysłu spożywczego; społecznopolityczny = dotyczący polityki społecznej. Połączenia, w których pierwszy człon jest przysłówkiem, a drugi imiesłowem lub przymiotnikiem określanym przez ten przysłówek, traktować należy jako zestawienia i pisać rozdzielnie, np.: czerwono pręgowane, dziko rosnący, jednakowo brzmiący, świeżo malowane, lśniąco biały. Niektóre wyrażenia tego typu uległy jednak terminologizacji i scaliły się, np.  jasnowidzący = jasnowidz; dalekobieżny pociąg = pociąg kursujący na długiej trasie, przebywający długie odległości; płyta długogrająca = longplay; stal szybkotnąca = stal narzędziowa zachowująca dużą twardość w temperaturze do 600 C, nadająca się na narzędzia do obróbki skrawaniem; stal niskostopowa =  stal o małej zawartości składników stopowych. Aby więc nie popełnić błędu ortograficznego, trzeba pamiętać, które określenie jest pojęciem specjalistycznym, a które nie.

kocaeli escort bayan bandirma escort bayan pornolar olgun pornolar instagram begeni hilesi